فلسفه

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- «معرفت‌شناسی فلسفه تطبیقی» منتشر شد

فلسفه‌ورزی گشوده / کالبدشکافی معرفت‌شناختی آراء «کای‌پائیل» و «راجو» برای نخستین‌بار در ایران / پایانی بر تقلیل‌گرایی در فلسفه تطبیقی

اخبار اندیشهکای‌پائیل در کتابش با نام «معرفت‌شناسی فلسفه تطبیقی» کوشید تا با بررسی و سنجش انتقادی آراء و اندیشه‌های راجو، بنیان فلسفۀ تطبیقی متداول را مورد نقد و طعنه قرار داده و الگوی جایگزین یعنی «فلسفه‌ورزی گشوده» را طرح کند.

بررسی نظریه حکمت متعالیه در زندگی‌ حکیم بزرگ صدرالمتألهین شیرازی (ملاصدرا)

اخبار دینمکتب فلسفی ملاصدرا که «حکمت متعالیه» نام دارد بر اصل «اصالت وجود» استوار است. از دیگر نظریات مهم او «حرکت جوهری» است که بر اساس آن، همهٔ موجودات در ذات خود در حال حرکت و تغییر هستند.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - اندیشه‌های مترجم کتاب«تعبیر رویاهای یک روحبین از طریق رویاهای متافیزیک»

۴۰۰ سال قبل، مبارزه کانت با روح بین ها، جن گیرها و معنویت‌های پوشالی/ از کاخ‌های مخروبه متافیزیک تا هذیان‌های مدرن

اخبار اندیشهآلنکا زوپانچیچ در فصل هفتم کتاب اخلاقیات امر واقعی دو گرایش عمده را در اندیشه کانت تشخیص می‌دهد و با تعابیر لکانی آن دو را «منطق اضطراب» و «منطق فانتزی» می‌نامد. من سعی کردم با توجه به دغدغه‌های خودم این «منطق اضطراب» در کانت را نشان بدهم. به‌علاوه کوشیدم نشان بدهم که همین انقلاب را به شکلی دیگر در اشعار حافظ  نیز  می‌توان  شناسایی کرد.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- کتاب «کارل مارکس و سنت اندیشه سیاسی در غرب» نوشته هانا آرنت

ترجمه جدید عزت‌الله فولادوند منتشر شد

اخبار اندیشهکتاب «کارل مارکس و سنت اندیشه سیاسی در غرب» نوشته هانا آرنت با ترجمه عزت‌الله فولادوند به همت نشر ماهی منتشر شد.

نگاه قاسم پورحسن در باره جایگاه ملاصدرا در نظام حکمی ایران

پادزهر «پوپولیسم» و «بحران اخلاق» در دستان ملاصدرا / دعوت صدرالمتالهین به عقلانیت،خردورزی و اخلاق/ شالوده‌شکنی از قدرت بر مدار زور

اخبار اندیشهقاسم پورحسن گفت:‌ملاصدرا مهم‌ترین فیلسوفی است که دست به بازخوانی میراث ایرانی-اسلامی زد. در حکمت متعالیه، فلسفه بدون «معنای زندگی»، «اخلاق»، «فرهنگ» و «سعادت» معنا ندارد. این خرد ایرانی همان نگاه جامع به انسان و زیست اوست که بخشی از آن در ابن‌سینا و بخشی در ملاصدرا تجلی یافته است. به نظر می‌رسد باید ملاصدرا را از «انضمامی‌ترین» حیثِ تفکر، دوباره بازخوانی کرد.

کالبدشکافی انتقادی نظریه جواد طباطبایی در باب نسبت اندیشه، فقه و سیاست

چرا «نظریه ایرانشهری» ملغمه‌ای از ادعاهای بی‌دلیل است؟ / تناقض‌های جواد طباطبایی از «امتناع اندیشه» تا «آرمان ایرانشهری» چیست؟

اخبار اندیشه طباطبایی از نسبت اندیشه ایرانشهری و نظریه زوال سخن نگفته، هر چند معلوم است که اولی به اوضاع یک بوم نظر دارد و دومی به وضع اندیشه. اگر از یک «ایران» سخن می‏ گوییم، چگونه در نظریه زوال گفته شد که، برخلاف فوکو، بدبینانه از شرایط امتناع اندیشه سخن می‏ گوید، و این‏جا به شکل خوش‏بینانه درصدد ارائه بدیلی مناسب برای این مرزوبوم است؟

نمره مردودی علوم سیاسی در ایران / صلح‌ناپذیری در دانش سیاست و نهاد قدرت

اخبار اندیشه در عرصه پراتیک نیز سیاست‌ورزان مولود چنین محیطی در چارچوب مأموریت ایدئولوژیک و انقلابی خود و ارتقا و بقا در سلسله مراتب قدرت، سهمی برای آرامش روحی-روانی مردم، صلح و دوستی، مدارا و آشتی و ارتقای کرامت انسانی متصور نبوده و در دایره شعارهای افراطی و رادیکال که نتیجه‌ای جز کوچک کردن سفره اقتصادی و فضای سیاسی مردم نداشته‌اند، درغلتیدند. مروری بر این کارنامه ادعای ترویج ناصلح و تبدیل آن به جامعه‌پذیری ناصلح را بیش از پیش اثبات می‌کند.

جهان به‌مثابه اردوگاه 

اخبار اندیشهگویی ترامپ، به پیروی از کارل اشمیت، بر این نظر است که «حاکم کسی است که در مورد استثنا تصمیم می‌گیرد». «حاکم می‌تواند در باب وضعیت استثنایی تصمیم‌گیری کند، اتکای آن به‌نظام حقوقی را ضمانت کند… [و خود] بیرون از آن نظام حقوقی در حالت عادی و معتبر می‌ایستد اما باز درون نظام است چون او عهده‌دار مسئولیت تصمیم‌گیری درباره‌ی تعلیق کامل قانون اساسی است»….

حسام سلامت در نشست «اندیشه‌هایی در خور ایام جنگ و مرگ»

آیا خشونت و نفرت پراکنی در جامعه گسترش یافته؟ پرسش از امکان جامعه / همچنان می‌توانیم از سطحی از هم‌زیستی حرف بزنیم

اخبار اندیشهسلامت در جمع‌بندی بحث خود گفت:‌ «سوال این‌طور شروع شد که ایران امروز عمیقاً درگیر پرسش از امکان جامعه است، چون داریم زندگی جمعی‌مان را در قالب یک واگرایی خصمانه انسان‌ها با هم تجربه می‌کنیم؛ گونه‌ای پررنگ شدن تاناتوس جمعی و افزایش خشونت و نفرت نسبت به دیگران.»

کالبدشکافی سقوط از عقلانیت نهادی به عصر سیاست توده‌ای

شبح «دیکتاتوری کلیک ها» بر فراز ایران / ظهور جامعه‌ی سه‌پاره زیر سایه فیلترینگ / الگوریتم‌ها توسعه ملی را نابود می کنند

اخبار اندیشهاین وضعیت در جامعه‌ ایران که پویایی و مطالبه‌گری در برابر انواع محرومیت‌ها و تبعیض‌ها از وجوه برجسته آن است، قابل دوام نخواهد بود. از این رو تضادها رو به گسترش خواهد رفت و ساخت قدرت ناگزیر از انتخاب میان دو مسیر است؛ الف) پذیرش تکثر و مطالبات فزاینده اجتماعی و تمهید سطح قابل قبولی از «چانه‌زنی» میان خود و جامعه، ب) تداوم ضدیت با تکثر و مواجهه با چرخه‌های تکرارشونده خشونت و نشان‌دادن مشروعیت خویش در پس اعداد و ارقام فضایِ مجازیِ خودساخته، که صرفاً در میان مردم پلتفرم‌های بومی و صداوسیما واجد معناست.

چرا بعضی‌ها پشت کلمات فلسفی و نظریه‌های عجیب و غریب پنهان می‌شوند؟

توهم خردمندی در لباس «نادان پیچیده» / نادانی یعنی در فلسفه هگل قوی است ولی روابط انسانی نمی داند

اخبار اندیشهنادانِ پیچیده به کسی گفته می‌شود که از نظر آکادمیک آموزش‌های سطح بالایی دیده، مدارج دانشگاهی را طی کرده و با واژگان تخصصی فراوانی آشناست، اما درکی از منطق واقعیت و عقل سلیم ندارد. چنین فردی ممکن است ساعت‌ها درباره عدالت اجتماعی در اندیشه «هگل» صحبت کند و مباحث نظری را با جزئیات باز کند، اما در عین حال نتواند یک تعامل ساده انسانی با همسایه خود برقرار کند. در این معنا، او نادان است، زیرا ارتباطش با تجربه عینی و زندگی واقعی قطع شده و پیچیده است، چون نادانی خود را پشت لایه‌های ضخیمی از واژگان تخصصی و نظریه‌های انتزاعی پنهان می‌کند.

پادشاهی‌خواهی با طعم فاشیسم / نگاهی به یادداشت سروش دباغ در مجله آگاهی نو

اخبار اندیشهسروش دباغ تأکید می‌کند که این یادداشت نه دشنام سیاسی است، نه داوری اخلاقی، نه نادیده گرفتن رنج مردمِ مستاصل و جان‌به‌لب‌آمده. بلکه جد و جهدی است مشفقانه و دردمندانه برای فهمیدن، نامیدن و روایت کردن پدیده‌ای نوظهور، تا نسبت به نتایج هولناک سربرآوردنش هشدار داده شود؛ هشداری که اگر به آستانهٔ آگاهی شهروندان برسد، بسامان مناسبات سیاسیِ دگرستیزانه‌ای که نسبتی با خیر عمومی ندارد، بازسازی و بازتولید نمی‌گردد و بر صدر نمی‌نشیند.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - یادداشتی بر کتاب «علیه سیاست» نوشته آنتونی دو جسی

آیا سلطه سیاسی امری اخلاقا مشروع است؟/تردید در ساختارهای جهان مدرن

اخبار اندیشه«علیه سیاست» را می‌توان کتابی درباره «امکان تردید» دانست؛ تردید در ساختارهایی که جهان مدرن آن‌ها را طبیعی، اخلاقی و اجتناب‌ناپذیر جلوه داده است. کتاب از مخاطب نمی‌خواهد بی‌درنگ همه اشکال حکومت را نفی کند، بلکه او را دعوت می‌کند بار دیگر درباره نسبت میان قدرت، آزادی، اطاعت و زندگی جمعی بیندیشد... در مقدمه کتاب، این پرسش اساسی مطرح می‌شود که آیا انسان واقعاً موظف است از تصمیم‌های دیگران تبعیت کند؟ و آیا می‌توان سلطه سیاسی را صرفاً به این دلیل که تاریخی و رایج شده، امری اخلاقاً مشروع دانست؟ دو جسی یادآور می‌شود که اگر این مسئله کاملاً بدیهی بود، بخش عمده فلسفه سیاسی از دوران باستان تاکنون حول پرسش از مشروعیت دولت شکل نمی‌گرفت.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵

انتشارات راتلج زندگینامه مجتهد شبستری به زبان انگلیسی منتشر کرد / امر سکولار با دین در تقابل نیست

اخبار اندیشهمحسن کدیور دربارۀ زندگینامه مجتهد شبستری نوشت: «کتاب کتایون امیرپور دربارۀ محمد مجتهد شبستری، چشم‌اندازی حیاتی دربارۀ این چهرۀ تاثیرگذار در بافتار اصلاح‌طلبی اسلامی در ایران پسا-انقلابی فراهم می‌کند.» ...امیرپور در مقدمه‌ای که بر کتاب نوشته بحث مهمی دربارۀ سکولاریزاسیون مطرح می‌کند.در نیمه قرن بیستم، این تلقی وجود داشت که دین از حوزۀ عمومی رخت برخواهد بست. چارلز رایت میلز در ۱۹۵۹ اعلام کرد که دین به زودی از صحنۀ عمومی محو می‌شود. این تلقی در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ رواج گسترده‌ای در دانشگاه‌ها و رسانه‌ها یافت و در پژوهش‌های جامعه‌شناختی هم تکرار شد.اما بیداری مذهبی در آمریکای لاتین، انقلاب اسلامی در ایران، و ظهور جنبش‌ها و جریان‌های مذهبی در خاورمیانه این تلقی را باطل کرد.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - «فلسفۀ تطبیقی و روش؛رویه‌‎های معاصر و امکان‌های آینده» منتشر شد

شاکلۀ فلسفۀ تطبیقی کثرت‌گرایانۀ آینده

اخبار اندیشهکتاب «فلسفۀ تطبیقی و روش؛رویه‌‎های معاصر و امکان‌های آینده»، شامل مقالاتی از متفکران شرق آسیا، جنوب آسیا، خاورمیانه، آفریقا، اروپا و آمریکا با نمایندگانی از طیف گسترده‌ای از سنت‌های فلسفی است...ویراستاران بیان می‌کنند از آنجایی‌که درحال حاضر منابع مهمی در باب تنوع ملاحظات روش‌شناختی وجود ندارد، محققان جوانتر باید این اثر را منبعی ارزشمند بیابند تا بتوانند این ملاحظات را مورد سنجش قرار داده، و انتخابی آگاهانه از میان آن‌ها داشته باشند یا حتی شاید رویکرد روش‌شناختی خود را گسترش دهند. به باور آنان اثر حاضر باید منبع مهمی برای هر پژوهشگری باشد که در حوزۀ فلسفۀ تطبیقی مشغول فعالیت و تحقیق است.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - بررسی جلد اول «تاریخ زیبایی‌شناسی» در مجموعه «هنرشناسی»

خواندنی‌کردن ریشه‌های زیبایی‌شناسی قدیم / شناخت زیبایی از کجا آغاز شد؟

اخبار اندیشهکتاب «تاریخ زیبایی‌شناسی؛ جلد اول: زیبایی‌شناسی قدیم» به بررسی ریشه‌های اندیشه درباره زیبایی و هنر در جهان باستان، از شعر و فلسفه یونان تا معماری و موسیقی رومی می‌پردازد. کتاب نشان می‌دهد مفاهیمی مانند زیبایی، هارمونی و هنر چگونه در سنت فکری و هنری دوران قدیم شکل گرفته‌اند.

نظر آیزاک آسیموف درباره «۱۹۸۴» جرج اورول؛ بازخوانی انتقادی یک کلاسیک ادبی

اخبار اندیشهآیزاک آسیموف در یادداشتی که در سال ۱۹۸۰ منتشر کرد، رمان «۱۹۸۴» اثر جرج اورول را نه یک اثر علمی‌تخیلی، بلکه تصویری دگرگون‌شده از واقعیت‌های سیاسی زمانه نویسنده دانست؛ برداشتی که به گفته او بیشتر به «نوستالژی برای گذشته‌ای که هرگز وجود نداشت» شباهت دارد.

ضرورت تعهد اخلاقی در علوم سیاسی

اخبار اندیشهاگر تعهد اخلاقی پزشکان درباره تامین سلامت بعد فردی دارد، چنین تعهدی نزد سیاست‌گران بعدی جمعی و اجتماعی پیدا می‌کند. اگر پزشک سوگند یاد می‌کند که تنها به تندرستی مردم نظر داشته باشد و از هر غرض دیگری بپرهیزد، عالم سیاست و سیاست‌گر نیز در سطح جمعی تعهد اخلاقی مشابهی پیدا می‌کند.

میل تقلیدی و معمای بلاگردان؛ واکاوی خشونت از ژیرار تا شطرنج سیاسی ترامپ

محمدرضا تاجیک: ترامپ قربانی قدرت خود می شود/ قربانی‌سازی؛ از اسطوره‌های باستان تا دنیای مدرن / شطرنج‌بازان سیاسی در تله‌ی «بلاگردان خودساخته»

اخبار اندیشهمی‌توان این مقال را با این کلام به پایان برد که بازی‌گردان‌های بازی قربانی و بلاگردان، نهایتا توسط بازی خویش بازی می‌خورند و توسط خویش قربانی می‌شوند. به بیان دیگر، بلاگردانِ قربانی‌ساز، خودش است. اگر می‌خواهد از دهشت دریاهای هول و هایل و خشم طوفان‌ها و تفته‌دوزخ‌ها رهایی یابد، باید از سر میز بازی شطرنج خویش برخیزد. اگر می‌خواهد خشم و خشونت همگان را علیه خود هدایت و مهار کند، باید بر خود خشونت ورزد و به این واقعیت تلخ تن دهد که مشکل اوست و اوست که باید از میان برخیزد.

حسین نیکبخت و تبیین عالی‌ترین دستاورد فلسفی هگل

هگل علیه کانت؛ نبردی برای کشف «آزادی» در دل منطق و تناقض هگل/ آیا کلید درک دنیای امروز در «منطقِ هگل» نهفته است؟/ از رهگذر انقلاب کوپرنیکی کانت

اخبار اندیشهلونگونس برخی تفسیرها از منطق هگل را نادرست و حاکی از سوءفهم می‌داند. مثلاً طبق تفسیر گالوانو دلاولپه و لوچیو کولتی، هگل منکر هرگونه خودآیینی امر داده‌شده حسی می‌شود و بنابراین، تمایز مدنظر کانت میان تناقض منطقی و تضاد یا تقابل واقعی را رد می‌کند، یعنی تناقض هگلی تقابل را درون وحدت اندیشه هضم می‌کند.

مقدمه‌ای درباره نظریه‌های علوم سیاسی

بحران علوم سیاسی: عجز نظریه‌های عاریتی از حلّ معمای ایران / مدرنیته و جنگ روایت ها؛ از افسون مارکسیسم تا بیداری مشروطه

اخبار اندیشه«بازگشت به نویسندگان و نظریه‌پردازان پر اهمیتی مانند خواجه نظام‌الملک طوسی و کوشش برای تحلیل نظر و عمل آنان این سود بزرگ را دارد که منطق انحطاط تاریخی و زوال اندیشه را روشن می‌کند». تردیدی نیست که با پیگیری منطق مشروطه‌خواهی، بازگشت به اهمیت دانش حقوق و تحلیل میراث و تداوم اندیشه سیاسی در سنت و اندیشه ایرانی نسل آینده دانشمندان علوم سیاسی تغییر خواهد کرد.